The views and opinions expressed in this podcast are those of the host and guests, and do not necessarily reflect those of the producers, network, or sponsors. Listener discretion is advised.
Mark: Napakalaki ng problema natin sa baha.
Background: Dubog sa baha ang ilang lugar sa Metro Manila dahil sa patuloy na ular na dala ng kabaga.
Mark: Hindi dahil sa walang ginagawa ang gobyerno, pero naman… Alam mo, hindi ko yan naramdam sa lugar lang.
Background: Kasabay po ng pagbaha sa ilang baey na Metro Manila, ang paglutang din ng pabalik-balik na problema sa mga basura.
Mark: Pagka maraming basura, bumara doon sa daluyan ng tubig, talagang magbabaha. Sa Pilipinas ako, ang pinakasasabi ko…
This transcript is machine-generated, and we apologize for any errors.
The views and opinions expressed in this podcast are those of the host and guests, and do not necessarily reflect those of the producers, network, or sponsors. Listener discretion is advised.
Philippe: The most that we experience is flooding.
Okay. Let’s not talk about the flood control system. Alam naman natin palpak yan. Let’s talk individually.
How do you prepare for flooding?
Mark: Ako talagang sa lugar namin kasi malakas na malakas ang ulan, bumabaha.
Philippe: Sa kayo?
Mark: Pin Tanda Sora
Mark: Ang area namin kasi… Ngayon hindi namansyado kasi parang din-wrench na rin yung ilog. So lumalim na siya.
So pagka-umulan, hindi na siya kaagad na pupuno. Pero pagtuloy-tuloy ang ulan, like itong nakaraang kabagat, talagang masyadong marami ang ibinuhos na tubig. So nagkakaroon ng baha.
Paano kami naghahanda? Actually, summer pa lang.Nagpapaayos na kami ng bubong.
Mark: Tsaka naglilinis kami ng kanal. Para pag dumating yung ulan, kaya mas mabilis magbumaba yung tubig.
Like what happened now. Hindi naman siya tumaas ng ganoon kataas. Like, yung buhos ng ulan ngayon, kasi kung ganoon ang bumuhos at hindi kami nakahanda na medyo malalim yung kanal at walang bara, so talagang tataas yung tubig agad.
Pero ngayon, tumaas man siya, mabilis naman siyang bumaba because yung mga daluyan ng tubig ay nalinis noong bago mang tag-ulan.
Philippe: Summer pa lang, nilinis yung mga kanal. What did you do? Kumuha kayo ng…
sino ba yan? Manila? Manila Water?
Sila ba yung tumutulong sa… or LGU?
Mark: Pwede ng LGU kasi I have connection with LGU naman.
pwede ko sila tawagin o magpa-linis ng estero. May mga grupong ganoon na gumagawa. So tumutulong sila para maklear yung estero mo o yung kanal.
Philippe: And when do you advise this doing? Pagpatapos na summer or during summer?
Mark: During summer.
Philippe: During summer, hindi yung patapos na.
Mark: Pero ngayon kasi kahit summer, naaulan eh. Napaka-unpredictable na ng panahon because of the climate change. But anyway, kailangan talaga as preparation, linisin talaga yung ating mga daluyan ng tubig…
para pagka dumating yung malakas na ulan ay tuloy-tuloy. Pero ganoon pa man, ang isa sa dapat di natin makonsentrate yung basura. Kasi kahit na pagka maraming basura bumara doon sa daluyan ng tubig talagang magbabaha.
Mark: So napakalaki ng problema natin sa baha. Hindi dahil sa walang ginagawa ang gobyerno.
Pero naman, kaya lang yung mga tao talagang matitigas din ang ulo.
So I think sa Pilipinas ako ang pinakasasabi ko, isang malakas na parang kamay na bakal dito. Hindi gamitan ng kamay na bakal ng mga Pilipino. Kasi nga pagka mahigpit, katulad ng NCAP, talagang sumusunod lahat. So i-replicate lang natin si NCAP sa pagkatapo ng mga basura.
Dapat may mga kamera din sa… Pag nagtapon ka, naglabas ka ng basura o nagtapon ka ng basura sa hindi dapat lagyan ng basura, dapat inuhuli din yan. Dapat may mga camera din.
I think pagganoon, at saka may malaking penalty. Kasi pagganoon natatakot na tao. I think kailangan may political will lang. Well budget, pwedeng budgetan yan. May budget yan.
Philippe: I think walang problema sa budget.
Mark: I think nasa problema ng ugali ng tao mismo. Yes. Mahirap.
Pero ganun pa man, pumunta man tayo sa sinasabi o parang sa biblical side of it…
Talagang ang tao sa mga huling araw o dito sa mga panahon natin magiging matitigas talaga uno.
Yun talaga ang magiging matitigas ng tao.
Philippe: Pag tag-ulan na, doon pa lang sila gagalaw
Mark: Sadly yes.
Mark: Pero hindi naman lahat.
Hindi naman lahat. Meron din mga plano na ginagawa ang government na bago pa magtag-ulan, ay ginagawa na naman.
Philippe: Alam mo, hindi ko yan naramdam sa lugar namin. Although sa iyo kasi, minumonitor mo.
Ikaw nag-request mismo. So I think that’s a good tip for everyone. Siguro puntaan nyo na lang yung LGU ng area nyo. Siguro, just talk to them. Request it bago magtag-ulan during summer para at least prepare sila.
Mark: Ang pinakamaganda ang barangay talaga. Barangay should be the one monitoring it and make a schedule bago pa the whole year round.
Alam naman natin kung kailan talaga yung tag-ulan. So yun talagang ma-ulan.
So like this July, August, June, July. Dahil alam na natin yan dyan dumadagsa ang mga bagyo.
Mark: Dapat bago dumating yan, nakaredy na yung mga barangay na malinis na yung mga dalo yan. Kasi ang local government naman, nakabase lang din sa report ng mga barangay. Hindi naman makikita yan ng city kasi napakalaki ng city agad-agad.
Ang mga barangay inilagay sila dyan para maging mata ng city.
So kung yung barangay very vigilant na magtayan yung kanyang area, ay masasabi niya kaagad sa LGU na tulungan niyo kami o sila mismo gumawa ng paraan para maayos yung daluya ng tubig sa kanilang lugar.
At meron din tayong tinatawag ng mga barangay ordinance. Pwede sila magpasa ng mga ordinance na nagpe-penalize doon sa mga kamarangay nila na lalabag doon sa ordinance ang ginawa nila sa barangay.
Philippe: Can we find other ways?
Bukod pa dyan, sa clearing up of tunnels, ano pa yung mga ibang ginagawa nyo?
Philippe: Bukod pa dyan, what do you do for preparation?
Personal. Forget barangay, what do you do at home? Alam mo na tagulan na, may chance na bumaha sa inyo. Anong ginagawa nyo?
Mclaine: Before sinasabi ko kasi sa tinatanong nila o kamusta ba sa inyo sabi ko, since kami nakatira sa Santa Maria, before mataas yung lugar namin.
Sabi ko pag binaha kami wala nang Manila. Yun yung lagi ko sinasabi kasi mataas yung area namin.
Pero ngayon nakaka-experience na lang baha even yung lugar namin.
Philippe: So what do you guys do?
Mclaine: Siyempre yung clearing mo na yung mga sa bahay. Yung mga alulod ng bahay mo, stero, sa paligid mo lang.
Kasi minsan yung sa community, ang hirap din minsan kumilos eh. Lalo pag wala ko coordination yung mismong buong komunidad.
Kumilos ka ng sarili mo, linisin mo yung harapan mo.
Mclaine: Pagdating mo sa susunod na kali, ayaw nilang maglinis. Ayaw nilang galawin yung ano.
Magagalit pa sila bakit dito ko tinambak. Hindi naman totally tinambak.
Nangyari lang, since pababa yung tubig, yung mga ito dumabagsak sa kanila. So yun nga, tama niya sabi ni Mark.
Mark: Coordination or yung dapat nasa initiative ng mga…
Lalo na sa barangay, sila dapat yung nag-monitor. O nagsasabi, nag-a-advise sa tao.
Kasi kung sa kanila mismo, kung sila mismo hindi kikilos, at kung alam i-advise doon sa tao, yung tao hindi rin kikilos eh.
Mark: Lalinisin nila yung lugar nila, harapan nila, o yung community lang na nakikita nila.
Pero yung kabuuan ng, let’s say, barangay, lalo na yung… talagang apeptable laging na ba. Kung hindi mo lililisin yung estero mo, minsan nakikita na ng barangay na baha na, wala pa rin ginagawa. Sa amin, doon sa labas ng subdivision namin. Since doon nag-iipo ng tubig, so tendency nga lahat nung galing sa taas, doon may iwan sa amin.
Mark: So yung buhangin, minsan binabaliwala nila yung maliit na buha-buhangin eh, yun yung talagang nagkaklab doon sa mga estero eh.
Aside doon sa mga plastic-plastic, pero since nag-accumulate dyan, nagkakaroon ng soil erosion, so problema, hindi nila binubuksan yung mga estero. Doon dadalo yung tubig.
Minsan naman, nagkapagawa sila ng kalsada, tinataasan nila, pero wala silang ginagawang alternative na dadaanan ng tubig
Mark: So blocking pa rin. Before sa amin, merong isang lugar sa amin, patagilid yung simeto before.
Nilevel nila. So before, naka-level, dito tuwatakbo ang tubig Nung nilevel nila ngayon, nandun na.
Pantay na. Dati hindi umaabot ng isang dangkal, ngayon umaabot na mahigit pa.
Engineering kasi, yung mga gumagawa.
Philippe: Foreman lang pala si gumagawa, hindi si engineering.
Mark: Magandang tignan, pinagawa yung kalsada, pero kulang. Kulang.
Philippe: Kulang yung functionality niya.
Mark: So pagkagawa ka ng kalsada, dapat intindi mo yung dadaanan ng tubig, saan. So anong nangyari talaga, yung tubig, sa kalsada na din natin.
Philippe: Naka-experience na kayo ng baha?
Mclaine: Sa amin, meron na.
Philippe: Ikaw, personally?
Mclaine: Yeah.
Philippe: Yung talagang lubog kayo yung bahay?
Philippe: What about you?
Mark: Noon Undoy. Lubog?
Lubog ng kalahati. Not kalahati.
Siguro sa loob ng bahay namin, sa tuhod hanggang tuhod, sa loob ng bahay namin. So hindi naman kami na lubog. So far wala pa kami na-experience dun na lubog talaga
Philippe: Ako, personally, na-experience ka na lubog yung bahay?
Mark: Where is this?
Philippe: Here. Quezon City. Project 2.
Mark: Anonas? Yeah.
Philippe: Yeah, surprisingly. That was during on Undo’y.
And nobody had the initiative to clean up or improve. Mayroon pa lang.
Philippe: All the improvements happened during, I think, that’s the time na pumasok si Mayor Joy. Everything improved from that time on.(11:34) But I personally did experience baha.
Lubog yung bahay.
You’ve been there.
Philippe: You’ve been there. ung bahay mismo, bubong na lang kita, as in part ng bubong na lang.
That’s how crazy it was that time.
Mark: So where were you that time?
Philippe: I was there. I swam out.Oh, naalala ko pa si, yung gate.
Hindi na namin, kasi nakasara yung gate. Above the gate na yung tubig.
Lubog talaga kami. Para lumabas ng gate. Yeah.
Philippe: First-hand experience. Ako naman as, this is me. I don’t know if most people are like this.
If I experience something that, hindi naman traumatic.
It wasn’t that traumatic to me. But it was surprising. But when I experience something, let’s say a certain problem, I make sure na prepared ako the next time.
So here’s my personal tips. Syempre alam mo kung maulan at alam mo may chance and possibility na bumaha.
Philippe: Number one, yung maimportante gamit, inipon ko sa isang double bag. Lahat, importante.
Passports, IDs. I don’t care.Kahit sabihin natin, ah, hindi mo mabaha dyan.
Naka-ride yun na yan.
Philippe: Nasa loob ng kotse na yan. So in case na malay mo, pag tulog ka, biglang buhos.
At least, yung kotse, nasa labas ng gate, alis ka na lang. Yung natirang gamit, yan yung mga gamit na pwede namang bilhin ulit. (13:01) Pero yung maimportante, laptop, kasi nandun yung business.
Nasa laptop. Importante, papel, passports, ID, yung kontrata. Lahat, nasa isang trolley bag.
Philippe: Insurance policy. Eh, digital naman tayo ngayon. So it’s fine.
Philippe: Pero yung maimportante, yung kontrata, let’s say yung mga kontrata at mga tenants. Tenants ng building, yung mga gano’n.
Siyempre na yan. Ang hirap po yun. Kahit sabihin natin, may copy ka. Yung mga na-notario. Right? So that’s my personal tip. Una, trolley bag, double bag, para kang sipin yung mag-out of town ka.
Lahat. Oo, tagalan. Okay. Lahat ang importante. Kung may cash ka, ano mo, di ba?
Philippe: So anything important, meron kami as a family, we’re always prepared. We have duffel bags. In case na may earthquake, fire, anything, may damit na dun.
Damit ng mga bata, damit namin, lahat. Well prepared talaga. Prep talaga for survival. Nandun sa duffel bag, and yung malaking trolley bag, may bottled water, may snacks, may pagkain, kasi yun yung mga necessity kung nawalan ka.
If you go to any barangay, di ba? Tapos may mga tent sila, and binibigyan sila ng pagkain, all that, kami kompleto na. We just lagay sa kotse.
Philippe: Nakaparating kotse sa labas. Kung tataas, alis ka. Safety, ano.
That’s how we prepare. Ngayon yung iba, yung walang, kung baka, if they’re not as prepared as that, number one, nalulogong kotse.
Philippe: How do you protect that?
Di ba may nag-invento na yung malaking plastic na itatay, tapos pwede i-jack yung mga kotse. Sabihin natin, lulutang, pag naka-plastic yun, tapos dirigyan mo ng hangin sa loob, parang ano na yun, parang floater na yun. Pabangga. Yun lang, pag may debris na, wawala na siya.
But at least, that’s good to have compared na wala talaga. Di ba? Tapos, meron na kami yung evacuation area. Alam na namin, yung mga areas in our surrounding city, like in Quezon City, saan yung pinakamataas?
Mark: Yeah, you should know that
Philippe: We should do that.
Philippe: So everyone watching this, you have to be well prepared. Highest point in case na baha. Have you noticed the only time, sabi mo kanina, yung baha, may baha, tataas, bababa, agad.
Bakit ka mo? Have you noticed, for example, dito sa Lamesa Dam, every time the water levels goes up to a certain point, nagbabawas sila.
Every time sila nagbawas, dun yung mabilis yun ng pagtaas sa tubig. But, kung hindi sila magbawas, okay, it’s delikado din. Pero kailangan nila magbawas. So okay lang po hanggang tuhod lang.
Philippe: Huwag lang lubog. Yung talagang undoy, binigla kasi nila. And that’s true, binigla nila.
Instead na, o mataas na, magbawas tayo ng half a meter, or three feet, di ba? Six feet, nine feet.
During undoy, isang critical na. So they had to. That’s the reason ba’t magbawahal during undoy.
It wasn’t yung pagrelease ng tubig na dahan-dahan, it was yung pagrelease ng tubig ng isang pagsakan.
Mark: But maybe because puno na sila.
Philippe: Yes. Punong-puno na to the point na nago-overflow na. And siguro, yung sabi, ah, sige, magbawas tayo, pinindot, binababungi. Di ba? Gate.
Pag binababa mo konti, lalabas, di ba? Isipin mo parang yung inflated swimming pool. Pag kinusok mo, onti-onti lalabas yung tubig, di ba?
Philippe: O babawas. E pag in-slash mo ng kuchilo, talagang lalabas lahat ng tubig. That’s what happened noon Undo’y. And I was a victim of that.
Of course, during that time, bagong gising ko, kasi that time, panggabi ako eh. I used to run a a bar that time, a club.(17:15) Yes, supuyat ako. Ginigising ako ng ng father ko. Gising na!
Philippe: Nababaha din! Nino, nababaha dito. Pag pagtingin ko nandito na yung tubig. Number one, yung ginawa ko. Ginawa ko yung portating ka. I don’t know, instinct.
Passport, phone, pera, whatever. Whatever I could get.
Sila mama and papa mo, alahas mo, whatever they have, di ko sa, I don’t know, sa kotse. Tapos si, si mama, binuhat ko siya palabas sa bahay. Actually, nandito na yung tubig. Kaya binuhat ko siya.
Philippe: Pagpaliko kay papa, ano na, lagpas ng gate na. Yung gate, nakita niyo yung gate, ang taas, di ba? Wala.
Binuhat ko si papa sa likod. Yung gate namin kasi hindi na namin ma-open kasi palabas siya. Hindi na namin ma-open.
Philippe: As much as, as hard as I can, yung flow ng tubig, hindi kaya. The only, the only way that we could get out of that house, ilulubog namin sarili namin para, doon yung butas ng gate eh. Gano’n.
We had to swim. Literally, parang siya swimming pool. Hindi ko abot yung ano.
Mark: Tsaka, hindi mo naman maliwanag yung tubig niya.
Philippe: Oh my God. Milo. Milo. Alam mo yung milo.
Mark: Pero alam mo yung experience namin nung Undoy. Actually, may mga nagsamantala pa rin.
I don’t know. Yung Pilipino, hinabaha ka na, pag nanakawan ka ba, actually, they still take the opportunity para pag nakaw, no? Actually, may mga nawalang gamit.
Philippe: That’s why, in preparation, ito pa, ito pa, here’s the stupid part about Pilipino culture. Nababaha nga, hindi mo inintindi yung mga importante bagay.
Philippe: Yung iba, naglalabas pa ng TV, ng component, washing machine, parang, ha? Gamit lang yan.
Tapos naiwan yung naiwan yung mga importante. Pero nawala yung cellphone, yung ID, TV pa yung binuhat palabas. I think that’s a stupid part of Pilipino culture in terms when there’s a natural disaster.
